Het moest een innovatief megaproject worden: lege zoutholtes in de Groningse bodem omtoveren tot een enorme batterij. Bij hoge elektriciteitsproductie zou overtollige stroom worden omgezet naar samengeperste lucht en worden opgeslagen in de zoutholte. Bij een gebrek aan elektriciteitsproductie zou men de samengeperste lucht uit de zoutholte laten ontsnappen en turbines laten aandrijven. Het resultaat: alsnog stroom kunnen opwekken bij tekorten.
Doek viel voor perslucht
Het was dit project waardoor de term Long Duration Energy Storage (LDES) een plek kreeg in de Monitor Leveringszekerheid 2025 van TenneT. Maar ondanks de hoge verwachtingen viel in augustus dit jaar het doek voor het project in Groningen. Het bedrijf erachter, Corre Energy, ging failliet. “We zijn nu pessimistischer dan in de vorige monitor en dus gaan we de bijdrage van persluchtopslag naar beneden bijstellen, waarschijnlijk naar nul”, vertelt Joost Greunsven, marktanalist bij TenneT en auteur van de Monitor Leveringszekerheid,
Toch zijn er meer manieren om energie langdurig op te slaan. Greunsven noemt meerdere varianten: chemische, thermische, elektrochemische en mechanische opslag. Onder die laatste variant viel ook het project met perslucht in Groningen. Om onder langdurige opslag en LDES te vallen, moet energie langer dan acht uur kunnen worden opgeslagen. Bij het project in Groningen zou daarnaast ook langdurig energie kunnen worden terug geleverd, zo’n drie dagen. “Vanuit het perspectief van leveringszekerheid is het dan net zo betrouwbaar als gascentrales. Bovendien is het CO2-neutraal, dus een hele mooie techniek die past in de energietransitie”, aldus Greunsven.
Lithium-ion-batterijen
Hoewel dat project het dus niet redde, ziet Greunsven wel in toenemende mate kansen voor lithium-ion- batterijen. Zeker nu de kosten ontzettend hard dalen, omdat ze wereldwijd steeds verder worden uitgerold. Er zijn dus meerdere mogelijkheden voor LDES, waarbij het nog zoeken is naar de beste vorm. Wel is duidelijk dat er iets moet gebeuren wil Nederland de leveringszekerheid op orde houden.
Zo is de norm in Nederland dat er gemiddeld niet meer dan vier uur per jaar een tekort is aan elektriciteit. Greunsven: “Met de aannames die we hebben gedaan voor alle technieken van gas, opslag en noem het maar op, zien we dat we in 2030 nog binnen de norm blijven. Maar in 2033 en 2035 gaan we over de norm heen. Dan komen we op tekorten van acht en twaalf uur. Dat betekent dat er meer regelbaar vermogen in het systeem nodig is.”
Flexibele afname
Een alternatief daarvoor is flexibele afname. Greunsven ziet daarvoor al initiatieven bij bedrijven. Ook het opladen van elektrische auto’s is iets wat volgens hem prima flexibel kan gebeuren. “Er zijn heel veel goede voorbeelden. Tegelijkertijd zie ik Nederland niet massaal om 12.00 uur een warme maaltijd gebruiken in plaats van ’s avonds om 18.00 uur. Dus we moeten dat potentieel ook niet overschatten”
Daardoor blijft de langdurige opslag van energie dus een belangrijke optie om de leveringszekerheid op orde te houden. Maar hoe dan? Wie over de grens kijkt, ziet projecten waaruit blijkt dat de techniek voor langdurige opslag zich bewezen heeft. Greunsven: “In Duitsland draait al een persluchtproject sinds 1978. In het Verenigd Koninkrijk zijn er 77 projecten waaronder ook 16 met flowbatterijen.” Die laatste werken met een speciale vloeistof, waardoor ze makkelijker op te schalen zijn.
Capaciteitsmarkt in VK
Het helpt dat het Verenigd Koninkrijk een capaciteitsmarkt heeft. Een systeem waarbij energieleveranciers niet alleen geld krijgen voor de energie die ze leveren, maar ook voor het achter de hand houden van regelbaar vermogen. Daarom wordt het soms beschreven als een soort verzekeringspremie voor leveringszekerheid.
Partijen die langdurige opslag bieden, kunnen profiteren van dat systeem. Maar volgens Greunsven is de capaciteitsmarkt op zichzelf geen garantie op een ‘businesscase’ voor langdurige energieopslag. “In het VK hebben ze toch extra steun opgezet om langdurige opslag van de grond te krijgen.” Hij doelt daarmee op het ‘Cap and Floor’-mechanisme. “Dat systeem biedt investeerders een minimale ondergrens qua inkomen, maar zegt ook dat ze niet meer mogen verdienen dan de bovengrens. Daartussenin is het gewoon zakendoen, zonder financiële uitwisseling met de overheid.” En het is effectief, want van daaruit zijn er 77 concrete LDES-projecten ontstaan in de UK.
Prijskaartje
Er zijn dus meerdere manieren om langdurige energieopslag mogelijk te maken. Een techniek die volgens Greunsven specifiek aandacht verdient. Maar of dat via een capaciteitsmarkt moet of op andere wijze, daar staat TenneT neutraal tegenover. Greunsven: “Het is echt een politieke keuze, want er hangt een prijskaartje aan. Maar we vragen de politiek wel om duidelijkheid. Komt er een capaciteitsmechanisme en in welke vorm? Het is goed als daar in het nieuwe kabinetsbeleid aandacht voor is.”
