ABC van de CAO

Grote, complexe reorganisaties. Ze zorgen voor veel stress bij personeel, en ook bij de ondernemingsraad. Want die moet vaak snel advies uitbrengen. Hoe zorg je ervoor dat je toch grip op de zaak houdt?

Van oudsher zitten vakbonden tegenover werkgevers aan de CAO-onderhandelingstafel. Toch kan een OR ook invloed uitoefenen op de inhoud en de totstandkoming van een CAO. Word daarom een goede gesprekspartner en begin met de basis.

Wat is een CAO?

Kort gezegd is een Collectieve Arbeidsovereenkomst (CAO) het resultaat van onderhandelingen over arbeidsvoorwaarden tussen werknemers(organisaties) en werkgevers(organisaties). Hierin zijn de afgesproken arbeidsvoorwaarden vastgelegd. Zo’n 80% van de Nederlandse werknemers valt onder een CAO. Wettelijke bepalingen zijn vastgelegd in de Wet op de collectievearbeidsovereenkomst.

Wat staat er in een CAO?

Basisregels, zoals werktijden en verlofregelingen. Maar vaak ook onderwerpen als functiewaardering of vakopleidingen. Meestal legt een CAO de volgende afspraken vast:
– algemene verplichtingen werkgever;
– algemene verplichtingen werknemer;
– normale arbeidsduur;
– salarisschalen, gebaseerd op functiegroep en leeftijd;
– functiewaardering;
– aantal vakantiedagen, vakantietoeslag en arbeidstijdverkorting;
– verlofregelingen;
– feestdagen
– toeslagen overwerk of ploegendienst;
– ziekte en aanvullingen bij arbeidsongeschiktheid;
– uitkeringen bij ongeval en overlijden – arbeidomstandigheden en veiligheid;
– pensioenregeling;
– vaste loonstijgingen;
– ontslagregeling en beroep;
– wie de CAO hebben opgesteld, voor wie en hoe lang deze geldt.

Belangrijker dan arbeidscontract

Een CAO heeft voorrang op het individuele arbeidscontract. Ook al is een contract persoonlijk tussen werkgever en werknemer afgesloten. Vaak moet u bij het ondertekenen van het arbeidscontract ook akkoord gaan met de CAO. Daarnaast verwijst het contract voor meer arbeidsvoorwaarden vaak door naar de CAO. Het arbeidscontract mag afwijken van de CAO. Maar alleen als dit gunstig is voor de werknemer.

Verschillende CAO’s

In de praktijk komen twee soorten CAO’s vaak voor:

Ondernemings-CAO; afgesloten door één bedrijf of werkgever en vakbond, geldig voor alle werknemers in het bedrijf. In Nederland zijn er zo’n 800 afgesloten bij zeer grote bedrijven. Zoals Heineken, Shell, Philips, Akzo en Unilever.

Bedrijfstak-CAO; opgesteld door werkgeversorganisaties in de branche en vakbond en dus geldig voor tienduizenden mensen. In Nederland zijn er zo’n 200.

Voor wie geldt een CAO?

Soms is het niet duidelijk of u onder een CAO valt. Bijvoorbeeld als uw werkgever zelf geen CAO heeft ondertekend. Het kan dan zijn dat u toch onder een bedrijfstak-CAO valt. Want uw werkgever is misschien wel aangesloten bij een werkgeversorganisatie met een bedrijfstak-CAO. Is hij geen lid van een werkgeversorganisatie? Ook dan kunt u toch onder een CAO vallen. Het ministerie van SZW kan namelijk een bedrijfstak-CAO als algemeen verbindend (avv) hebben verklaard. Of er in uw bedrijfstak een avv geldt, kunt u checken op de website van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. De maximale duur van een CAO is vijf jaar. In de praktijk wordt er meestal een looptijd van een of twee jaar afgesproken. Als de CAO afloopt op het moment dat er nog geen nieuwe CAO overeengekomen is, gelden nog de arbeidsvoorwaarden uit de oude CAO. Deze afspraken blijven geldig totdat de nieuwe overeenkomst officieel van kracht is. Als de onderhandelingspartijen een cao hebben afgesloten, treedt de overeenkomst niet onmiddellijk in werking. Eerst moet de CAO aangemeld worden bij het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Gebeurt dit niet of op onjuiste wijze, dan is de CAO wettelijk gezien niet geldig. Een dag nadat het ministerie van SZW een bewijs van ontvangst naar alle deelnemende partijen heeft gestuurd, wordt de CAO pas officieel van kracht.

Geen CAO

Geldt er geen CAO voor u? Dit hoeft geen ramp te zijn. Heeft u wel behoefte aan een CAO, neem dan contact op met uw vakbond. Dit expertisecentrum en ervaringsdeskundige op het gebied van CAO-onderhandelingen kan u verder helpen. Eventueel kunt u als vakbondslid samen met -of vertegenwoordigd in- uw vakbond alsnog met uw werkgever afspraken maken over arbeidsvoorwaarden.

Wat doet de vakbond?

Een van de belangrijkst taken van de vakbond is onderhandelen over arbeidsvoorwaarden met werkgevers. De vakbond vertegenwoordigt in principe alleen haar leden. Bent u niet lid van de vakbond? Dan heeft u geen inspraak. Voor de OR is er in principe geen rol weggelegd tijdens CAO-onderhandelingen. U kunt wel als OR de vakbond adviseren of informeren.

Wat is de bijdrage van de OR?

Hoewel de vakbond voorop staat bij onderhandelingen, wint de OR mondjesmaat aan terrein. Want zo nu en dan wordt de uitwerking op vestigingsniveau of op afdelingsniveau uitgewerkt. En hierbij krijgt de OR vaak concrete taken toegewezen. Welke taken de OR kan vervullen bij CAO’s en welke rechten een ondernemingsraad heeft op het gebied van (collectieve) arbeidsvoorwaarden leest u in het dossier CAO.

Of klik op een van de onderstaande links: