Neem nu een van de oudste en bekendste: 'Safety First!' We gebruiken hem te pas en te onpas, zonder erbij na te denken wat we eigenlijk zeggen of wat het betekent. "Nou, ik ga even het dak op om dat ding vast te timmeren." "Denk eraan: wel Safety First, hè." 

De oorsprong van Safety First 

Als we teruggaan in de tijd, naar het begin van veiligheid als een eigen vakgebied, op de overgang van de 19e naar de 20e eeuw, dan zien we dat Safety First toen een dingetje was. De kreet was vast al eerder in gebruik, maar in de Verenigde Staten was er een heuse Safety First Movement die probeerde arbeidsveiligheid te bevorderen. Europa bleek ver voorop te liggen waar het ging om de preventie van arbeidsongevallen. In Europa was er bovendien meer aandacht voor regelgeving.  

In de VS moest het elders vandaan komen: van sociaal bewogen burgers (noem ze activisten als je wilt), verzekeringsmaatschappijen en vooruitstrevende werkgevers die het belang van veiligheid inzagen. Zo'n werkgever was U.S. Steel, een van de eerste organisaties met een daadwerkelijke veiligheidsafdeling en een structurele samenwerking tussen werkgever en werknemers. U.S. Steel was het ook die voor het eerst de kreet Safety First! systematisch gebruikte en die slogan vervolgens doorgaf aan anderen. 

Veiligheid kan niet op plaats 1 staan  

In deze vroege periode was Safety First vooral een kreet die bedoeld was om aan te geven dat veiligheid een onderwerp was dat prioriteit verdiende. Er moest aan veiligheid worden gedacht bij het inrichten van werkplekken. Voordat je aan werk begon moest je vooral stilstaan bij de veilige uitvoering. En je moest werknemers hierbij betrekken.  

Vroege veiligheidsdenkers als Lewis DeBlois en H.W. Heinrich waren echter al kritisch over de letterlijke betekenis van de kreet. Veiligheid was belangrijk, maar kon niet op de eerste plaats staan. Immers, veiligheid moest in balans zijn met bijvoorbeeld productie. 

NASA en de Safety First-houding 

Laatst stond er op LinkedIn een berichtje over NASA. Die waren geweldig bezig met veiligheid. Veiligheid kreeg voorrang bij van alles en dankzij die Safety First-houding had NASA geweldige prestaties geleverd. Ik merkte ietwat kritisch op dat als NASA daadwerkelijk veiligheid op de eerste plaats zette, ze in ieder geval moesten stoppen met raketten en mensen de ruimte in te sturen. Veel onveiliger dan dat kan immers niet. 

Dat had ik volgens sommige vakgenoten natuurlijk niet mogen zeggen. Safety First moest je niet zo letterlijk nemen. Het was symbolisch, om aan te geven dat veiligheid een prioriteit moet zijn. Of het signaleert dat veiligheid een randvoorwaarde is waaraan voldaan moet zijn voordat je aan werk begint.  

Er was zelfs iemand die me probeerde wijs te maken dat het bij First niet om een prioriteit ging, maar om de volgorde in de tijd. Eerst ging je over gevaren en risico’s nadenken, dan maatregelen nemen en dan pas ging je bezig met wat je wilde doen. En ja, dat betekende misschien ook wel dat veiligheid een prioriteit was, maar vooral ging het om de volgorde. Je begon altijd met veiligheid. Punt. 

We beginnen NOOIT met veiligheid 

Dat zette mij aan het denken. Dat veiligheid niet de eerste prioriteit is mag hopelijk duidelijk zijn. Zoals DeBlois en Heinrich al in de jaren 20 en 30 schreven, dient die in balans te zijn met andere doelstellingen. Veiligheid was ervoor om dat mogelijk te maken. Maar door te doen alsof veiligheid het belangrijkste is, zou die wel eens in de weg kunnen staan van andere activiteiten.  

Maar zou het dan inderdaad zo zijn dat veiligheid de eerste gedachte moet zijn? Dat we altijd met veiligheid moeten beginnen? Ik ben ervan overtuigd dat ook dat klinkklare nonsens is. We beginnen NOOIT met veiligheid. We beginnen met een idee van wat we willen bereiken. Daarna bedenken we hoe we dat willen doen. We willen de oceaan overzeilen om nieuwe continenten te ontdekken. We willen mensen op de maan zetten. We willen een dingetje op het dak repareren. We beginnen altijd met een gedachte over dingen die gevaarlijk zijn. Het is eigenlijk: “Unsafety First!”. 

Veiligheid dient voor betere avonturen 

En dat vergeten we vaak. We zijn niet op de wereld om veilig te zijn en de organisaties waar we voor werken zijn er niet in de eerste plaats om veilig te zijn. Zelfs niet organisaties waar veiligheid een hele belangrijke randvoorwaarde is. Als veiligheid op de eerste plaats kwam, dan konden we beter de poorten sluiten, allemaal naar huis gaan en in bed blijven. En dan maar hopen dat daar niets gebeurt!  

Veiligheid is belangrijk, maar het is nooit absoluut. Veiligheid helpt ons om de gevaarlijke dingen waar we zin in hebben op een 'veilige' manier te doen. En dat brengt me bij de woorden van een andere vroege (en onbekende) veiligheidsdenker, Albert Wurtz Whitney. Die stelde dat het leven in essentie een aaneenschakeling van avonturen was. Veiligheid diende niet om dingen onmogelijk te maken, maar om betere avonturen te beleven. Dat vind ik wel een hele mooie gedachte om mee af te sluiten.