Een van de belangrijkste redenen voor het schommelen van de energieprijzen is het definitief stoppen van de levering van Russisch gas aan Europese landen. Sinds 31 december 2024 stroomt er namelijk geen Russisch pijpleidinggas meer naar Noordwest-Europa via Oekraïne.
Tegelijkertijd is er een omgekeerde beweging gaande. Met de komst van Donald Trump in het Witte Huis en zijn niet-aflatende pogingen om de oorlog in Oekraïne te stoppen, wordt gaslevering weer als wig gebruikt om voet op de Europese markt te krijgen.
Zo lijkt Rusland volgens ENGIE-marktanalist Chris Guth vastbesloten om weer gas te leveren aan Europa, als onderdeel van de onderhandelingen met de Verenigde Staten (VS) om de oorlog in Oekraïne te stoppen. “Sterker nog, zeer recent schijnt ‘Moskou’ aan Trump te hebben gevraagd druk uit te oefenen op Europese landen om aan hen weer gas te mogen leveren. Maar ik acht de kans vrij klein dat we op korte termijn over significante Russische volumes kunnen beschikken. Fysiek zijn de routes beschadigd; juridisch en politiek is de situatie complex.”
Wisselende gasprijzen
Dit heeft zijn weerslag op de prijzen. Sinds de energiecrisis - toen de TTF-gasprijzen met bijna € 80 per MWh (omgerekend ongeveer € 0,78/m3) door het dak gingen - daalden de prijzen eerst fors tot ongeveer € 28 per MWh in maart 2024. In de afgelopen 12 maanden zijn de gasprijzen voor levering in 2026 weer flink gestegen tot zo’n € 45 per MWh. Terwijl de prijzen voor 2028-2030 juist stabiliseren of licht dalen. Guth legt uit: “De markt houdt rekening met een krappe situatie in de komende jaren, totdat er meer LNG-capaciteit beschikbaar komt.”
Die krapte is onder andere te wijten aan het grote beroep dat Europa heeft moeten doen op gasbergingen tijdens de koude winter. “Afgelopen winter hebben we 27 miljard m3 meer gas gehaald uit die bergingen. En wat we in de winter eruit halen, moet in de zomer weer worden bijgevuld”, zegt Guth. “Dat zorgt dus voor opwaartse prijsdruk.”
Maar de oorlog in Oekraïne blijft de gasprijzen zelfs door de dag heen beïnvloeden, zo zag energie-expert Rick Marsman van Vattenfall toen hij halverwege maart de marktontwikkelingen voor gas bekeek. “Toen de dag begon daalde de prijs, waarna een forse prijsstijging van 14% te zien was. Wat bleek: Rusland had de gasinstallaties van Oekraïne aangevallen. Zo volatiel (vluchtig) zijn de prijzen dus.”
LNG als reddingsboei?
Europa heeft daarom zijn hoop gevestigd op vloeibaar aardgas (LNG) uit de VS. Al is duidelijk dat we in Europa extreem afhankelijk zijn geworden van LNG. Wel is de productie in de VS toegenomen, dankzij recent geopende exportfaciliteiten. “LNG is echter flexibel; die schepen varen daarnaartoe waar de hoogste prijs wordt geboden”, stelt Guth. “Dus moeten wij in Europa bereid zijn om Azië te overbieden.”
En dat is niet altijd eenvoudig. Zo bleek in de zomer van 2024 dat Azië een aantrekkelijkere markt werd voor de LNG-handel uit de VS, en dus gingen de LNG-schepen oostwaarts. Guth: “Dit jaar moet Europa die concurrentie weer aangaan. We kunnen daarin worden geholpen, doordat zeker China de afgelopen jaren flink geïnvesteerd heeft in kolencentrales. Dit om de economische crisis in China het hoofd te bieden. Daardoor is de LNG-vraag vanuit China al fors gedaald.”
De toekomst van de gasprijzen hangt dus in grote mate af van deze mondiale concurrentie én geopolitieke scenario’s. De wildcard is: wat als er ineens toch weer Russisch gas komt, bijvoorbeeld via een diplomatieke deal? “Maar zolang dat uitblijft, zien wij eerder een opwaarts dan een neerwaarts prijsrisico”, concludeert Guth.
Hernieuwbaar wint terrein
Ook de elektriciteitsmarkt kent turbulente tijden; de elektriciteitsprijs doorloopt exact hetzelfde patroon als de gasmarkt. Gedurende het vierde kwartaal van 2024 zagen we een sterke prijsstijging van circa 25%: van € 77 per MWh naar € 97 per MWh. Dit kwam mede door lage hernieuwbare productie en hoge gasprijzen. Inmiddels zijn de elektriciteitsprijzen weer gezakt naar het niveau van december 2024, met een prijsniveau rond de € 77 per MWh.
Tegelijkertijd zijn er structurele veranderingen zichtbaar, weet ENGIE-marktanalist Bas Hekman. “Voor het eerst was in 2024 de productie uit zon en wind hoger dan uit kolen- en gascentrales. Dat is echt een mijlpaal binnen de EU. Nederland is trouwens koploper in Europa als het gaat om het aantal geïnstalleerde zonnepanelen per hoofd van de bevolking. Energie uit zonnepanelen maakt inmiddels 20% uit van de elektriciteitsmix.”
Vermogen zonnepanelen blijft stijgen
De stijging van hernieuwbare productie komt vooral door forse investeringen in zonne-energie. In 2024 is er 66.000 MW aan zonnecapaciteit bijgekomen. Het 2025-doel binnen de EU van 400 GW aan zon is binnen handbereik. Dat wordt voor een flink deel gerealiseerd door Oost-Europese landen. In Hongarije bijvoorbeeld is het aandeel zon van 4% in 2019 gestegen naar 25% in 2024.
Toch levert die groei ook problemen op, waarschuwt Hekman. “We hebben veel meer hernieuwbare energie dan ons net aan kan. Nederland had in 2024 een recordaantal negatieve uurprijzen. Investeerders worden daardoor huiverig en het laat zien dat de netinfrastructuur achterloopt.” Batterijopslag wordt gezien als een oplossing, maar daarin loopt Nederland flink achter: we staan 25e in Europa qua batterijcapaciteit. Toch zit er meer dan 3 GW aan batterijvermogen in de pijplijn, weet Hekman. “Dat moet echt worden versneld om negatieve prijzen te beperken.” Voor Europa staat er op dit moment al 67 GW operationele capaciteit opgesteld. “En tot aan 2035 komt daar nog ongeveer 66 GW bij”, verwacht Hekman.
CO2-prijzen fluctueren
Ook de markt voor CO₂-emissierechten is in beweging. Sinds 2021 is de CO2-prijs fors gestegen van circa € 30 per ton naar een prijs boven de € 100 per ton begin 2023. Daarna is de CO2-prijs gedaald naar circa € 55 per ton. De jaarlijkse winterpiek was afgelopen maanden ook van kracht, al kwam de prijs minder hoog uit: € 80 per ton CO₂. De oorzaak is dat koudere winters met uiteraard minder opbrengst van zonne-energie ervoor zorgen dat er meer gebruik wordt gemaakt van gas- en kolencentrales.
Inmiddels is de CO₂-prijs weer gedaald naar ongeveer € 70 per ton. “Wel zijn er nog veel longposities in de markt; als die worden verkocht kan dat een forse prijsdaling veroorzaken”, verwacht Hekman. Toch ziet hij de CO2-prijs wel stijgen. “De industriële productie in Europa lijkt zich langzaam te herstellen. Als er meer wordt geproduceerd, stijgt ook de CO₂-uitstoot en dus de vraag naar emissierechten.”
Inzetten op duurzame elektriciteit
Een belangrijke factor op dit vlak is het defensiebeleid. Als Europa fors gaat investeren in defensie, kan dat de industriële productie een impuls geven. “Dat zou op termijn tot een hogere CO₂-uitstoot kunnen leiden, en dus hogere CO₂-prijzen. Anderzijds kunnen importheffingen vanuit de VS en een handelsoorlog de Europese industrie verzwakken. Minder productie betekent minder uitstoot, en dus minder vraag naar CO₂-rechten”, zo spiegelt Hekman enkele scenario’s voor.
De ‘Clean Industrial Deal’ die de EU onlangs presenteerde, moet de Europese industrie weer laten meetellen op het wereldwijde front van industriële productie. Dit wil men onder meer bereiken door lagere energieprijzen en energiebelastingen, en door de vraag naar groene producten te stimuleren. De reactie van het Europese bedrijfsleven was voorzichtig positief, maar de grotere bedrijven willen vooral op korte termijn lagere elektriciteitskosten. “Door in te zetten op duurzame elektriciteit wordt de Europese afhankelijkheid van wereldwijde energiemarkten veel kleiner”, benadrukt Vattenfal-expert Rick Marsman.
Geopolitieke invloed
De impact van geopolitieke verhoudingen blijft niettemin groot. Naast de oorlog in Oekraïne is ook het Amerikaanse handelsbeleid een belangrijke factor. De Europese Commissie heeft eerder dit jaar berekend dat importheffingen van 25%, zoals Trump nu gaat inzetten als geopolitiek wapen, een negatieve invloed hebben van € 28 miljard op de Europese economie. Dat kan ervoor zorgen dat er minder wordt geproduceerd, en dat er dus minder energie wordt gebruikt en minder CO2 wordt uitgestoten. Dit verstoort internationale handelsstromen, wat volgens meerdere experts ook leidt tot dalende energieprijzen.
Verwachting
Wat kunnen we verwachten van de rest van 2025? Volgens Guth blijft de gasmarkt krap. “Zolang Russisch gas uitblijft en LNG-schepen naar Azië varen, blijven de prijzen hoog. Europa moet meer bieden en dat drijft de markt op.” Vattenfall-expert Marsman ziet een mogelijke prijsverlaging. “Trump heeft in deze tweede ambtstermijn van het begin af aan geroepen: ‘Drill, baby drill.’ Dus meer LNG betekent ook lagere prijzen, zeker als Azië geen LNG wil.”
Ook Hekman is voorzichtig positief over elektriciteit en CO₂. “Voor elektriciteit verwachten we een prijsdaling op de kortere termijn, vooral als zon en wind weer goed draaien. Zeker met het oog op de komende maanden is nu al te zien dat de spotprijs wordt beïnvloed door meer zonne-energie op de markt. Maar structureel blijft de gasprijs bepalend voor de elektriciteitsprijzen. Voor de lange termijn is een constante MWh-prijs van € 70 te verwachten.”
Wat CO₂ betreft verwacht Hekman in 2025 een stabiele prijs van rond de € 70 per ton. “Maar vanaf 2026 kan dat veranderen. Er worden nu al rechten uitgegeven die eigenlijk pas in 2027 op de markt zouden komen. Dat maakt de markt nu minder krap, maar op termijn juist krapper. Als de economie herstelt, stijgt ook de prijs weer.”
